Bildiri Arşivi

Günden güne artış gösteren bağış rakamlarıyla birlikte bağış ve bağışçı davranışı alanında yapılan çalışmalar artış göstermiştir. Bağış ve bağışçı davranışları birçok disiplinde çalışılmaktadır. Özellikle hayır kurumlarının, vakıfların ve STK’ların sayılarının artış göstermesi ile birlikte bu olgular pazarlama disiplininin kapsamına da girmektedir. Diğer yandan günümüz dünyasında gittikçe bilinçlenen kişiler yaşadığı çevreye ve içinde bulunduğu dünyaya karşı sorumluluğunun farkına varmış ve bu alanda bilinçlenmeye başlamıştır. Bu bilinçlenmenin de etkisiyle birlikte Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri tüm dünya ülkelerini göz önünde bulundurarak dünyanın daha iyi ve daha dayanıklı bir yer olması için var olan hedefleri içeren bir olgu olarak değerlendirilmektedir. Literatürde bağış, bağışçı davranışı, sürdürülebilir kalkınma ve sürdürülebilir kalkınma hedeflerine dair çalışmalar yer alsa da bağışçı davranışının sürdürülebilir kalkınma hedefleri ile birlikte ele alan bir çalışmanın olmaması literatürde bu konuda bir boşluğun olduğunu göstermektedir. Bu boşluktan yola çıkarak ve bu boşluğu doldurmayı hedefleyerek bu iki kavramın birlikte ele alındığı bir çalışma ortaya koymaya çalışılacaktır. Çalışmada örneklemi oluşturan ve iki farklı alanda faaliyet gösteren iki vakıf (TEV ve TEMA Vakfı) bağışçıları ile görüşme yapılarak ve bu vakıfların katılımcılarına anket uygulanarak farklı sürdürülebilir kalkınma hedeflerine göre bağışçı davranışının farklılık gösterip göstermediği araştırılacaktır. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden görüşme ve nicel araştırma yöntemlerinden ise anket kullanılacaktır.

Toplumların yaşam biçimleri, sanayi devrimi sonrasında üretim odağından tüketim odağına doğru hızlı bir değişime uğramaktadır. Her geçen gün daha çok artan tüketim ise dünyanın geleceğini tehdit eder hale gelerek ekosistem üzerinde bir takım olumsuz etkiler oluşturmaktadır. Bu olumsuz etkileri minimum bir seviyeye indirgeyebilmek ve gelecek nesillere daha yaşanabilir bir dünya bırakabilmek için tüketim karşıtı yaşam tarzları ön plana çıkmaktadır. Tüketim karşıtı yaşam tarzları ile birlikte bireyler, tüketimlerini bilinçli bir şekilde azaltarak sürdürülebilir bir dünyaya ulaşabilmenin yollarını aramaktadırlar. Bu çalışmanın temel amacı tüketim karşıtı yaşam tarzlarının sürdürülebilir tüketim üzerindeki etkisinin tespit edilmesidir. Araştırmanın örneklemi İstanbul, Ankara ve İzmir’de bulunan 1200 tüketiciden oluşmaktadır. Araştırmanın verileri online anket yöntemiyle elde edilecektir. Bu çalışmada yapısal eşitlik modeli kullanılacaktır. Araştırma süreci dahilinde elde edilen veriler AMOS paket programı aracılığı ile analiz edilecektir.

This research explores how consumers’ relationships with social media influencers (SMIs) have been changing during the post-pandemic era from the lens of the social exchange theory. While consumers engage more with SMIs, they question the deservingness of SMIs’ earnings and expect them to be more sensitive to social issues.

Bu çalışma, çoklu aracılık modeli kullanarak reklamlara yönelik duygusal tepkinin online bağış yapma tutumu üzerindeki doğrudan etkisini ve kuruma güven, internete güven ve veri güvenirliği aracılığıyla dolaylı etkisini incelemeyi amaçlamaktadır. Uyaran olarak katılımcılara duygusal içerikli bir reklam izlettirildikten sonra 421 kişiden değişkenlere ait ölçekler yoluyla veri toplanmıştır. Araştırma modelinde yer alan değişkenler arasındaki ilişkileri test etmek için yapısal eşitlik modellemesi kullanılarak toplanan veriler analiz edilmiştir. Analiz sonucunda, reklama yönelik duygusal tepkinin online bağış yapmaya yönelik tutum üzerinde doğrudan etkisi bulunamaz iken, internete güven ve veri güvenirliği üzerinden dolaylı etkisi saptanmıştır. Çalışmanın hem araştırmacıların online bağışa yönelik tutumu kapsamlı bir şekilde anlamalarını sağlaması hem de insanların neden online bağış yapmaya yönelik bir tutuma sahip olup olmadıkları hakkında kar amacı gütmeyen kuruluşlardaki pazarlamacılara önemli bilgiler sunması beklenmektedir.

Ports are to become essential centers offering not only basic port services but also value-added logistics services. Through value-added logistics services offered, both port and port users gain competitive advantage. Although there are studies focusing on increasing the competitiveness of ports, there are limited number of studies emphasizing the value-added services that ports offer to increase their competitiveness or enhance their compliance with a port-centric logistics perspective. Thus, this study focuses on determining the set of value-added logistics services revealing if a port is in compliance with port-centric logistics approach. For this purpose, a systematic literature review is conducted to reveal value-added logistics services provided within the port and its close vicinity. The study indicates the set of value-added logistics services and provides details of the papers reached such as their journals and the countries of the institutions to which the first authors are affiliated.

Günümüzde, kozmetik ürünlerin üretiminde hayvan testleri sıklıkla kullanılmaktadır. Bu durum tüketicilerin tepkilerine neden olsa da, tüketicilerin bu hassas tutumlarının davranışa dönüşmediği görülmektedir. Bu çalışma, tüketicilerin kozmetik ürünlerin hayvanlar üzerinde test edilmesine yönelik tutumlarını, bu tutumların tüketim davranışlarına etkisini ve tutum-davranış boşluğunun nedenlerini belirlemeyi amaçlamaktadır. Araştırma Mersin’de yaşayan 15 katılımcı ile gerçekleştirilmiştir. Yarı yapılandırılmış görüşmeler ile elde edilen veriler betimsel analiz yöntemi ile analiz edilmiştir. Analiz sonucuna göre, kozmetik ürünlerde hayvan testlerinin yapılmasına ilişkin üç farklı görüş olduğu belirlenmiştir. Ayrıca, tutum-davranış boşluğunun bilgisizlik, tüketim alışkanlıkları, fiyat, erişilebilirlik, sağlık endişesi ve sorumluluğun dağılması olmak üzere altı farklı nedeni olduğu bulgusuna ulaşılmıştır.

Bireylerin sahip olduğu ahlak, sergiledikleri ahlaki davranışlar ve sürdürülebilir tüketim hem bireyler hem de toplumlar açısından büyük önem arz etmektedir. Bu çalışmanın amacı, bireylerin sahip olduğu ahlaki felsefenin sürdürülebilir tüketim üzerindeki etkisinin ortaya çıkarılmasıdır. Bu amaçla, 453 katılımcıdan veri toplanmış ve analizler için kullanılmıştır. Elde edilen veriler AMOS programında yapısal eşitlik modellemesi kullanılarak analiz edilmiştir. Çalışma sonucunda, bireysel ahlak felsefesi boyutlarından idealizmin, sürdürülebilir tüketimin tasarruf, çevre, gereksiz tüketim ve tekrar kullanma boyutları üzerinde etkili olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Bireysel ahlak felsefesi boyutlarından rölativizmin ise, sürdürülebilir tüketimin sadece gereksiz tüketim boyutu üzerinde etkili olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Bu çalışmanın temel amacı, mutluluk, yaşam memnuniyeti ve minimalist tüketim eğilimleri arasındaki ilişkiyi tespit etmektir. Bu amaç doğrultusunda öncelikle önceki çalışmalardan faydalanarak araştırmanın kavramsal ve kuramsal çerçevesi oluşturulmuştur. Belirlenen amacın test edilmesi için önceden hazırlanmış anket formları ile Erzurum ilinde ikamet eden 384 kişi ile yüz yüze anket yapılmıştır. Örnek seçiminde ihtimalsiz örnekleme yöntemlerinden olan kolayca örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Araştırma sonucunda yaşam memnuniyeti, mutluluk ve minimalist tüketim davranışı arasında anlamlı ve pozitif yönlü bir ilişki tespit edilmiştir.

Bu çalışmada sürdürülebilir bilincin yeşil satın alma davranışına etkisini incelemek amacı ile online anket formu kullanılarak, kolayda ve kartopu örnekleme yöntemi ile 180 tüketiciden konuya ilişkin veri toplanılmıştır. Araştırma verilerini incelemek amacıyla SPSS programı ile frekans analizi, faktör analizi, korelasyon ve regresyon yöntemleri kullanılmıştır. Çalışma sonuçlarına göre sürdürülebilir bilinç ile yeşil satın alma davranışı arasında ilişki olduğu; sürdürülebilir bilincin yeşil satın alma davranışını etkilediği ve bu etkinin % 22 düzeyinde olduğu bulgusuna ulaşılmıştır.

Dünyanın farklı bölgelerinde yaşanan sel felaketleri, orman yangınları, balıkçılığın bitmesi, orman arazilerinin yok olması gibi iklim krizinin olumsuz etkileri ve sınırlı doğal kaynakların tedarik edilmesinde yaşanan sıkıntılar, mevcut üretim ve tüketim anlayışının artık sürdürülemez olduğuna işaret etmektedir. Baskın Sosyal Paradigmanın etkisi altındaki geleneksel işletme anlayışı dünyanın sınırlı kaynaklarını kar maksimizasyonu amacıyla tüketmiştir. Fakat bu anlayış bilinçli tüketiciler ve Z jenerasyonunun tüketim alışkanlıklarındaki değişimi yakalayamayarak demode olmuştur. Günümüzde bilinçli tüketiciler ve Z kuşağı, ticari işletmelerin ekonomik kaygıların ötesine geçerek çevresel ve sosyal amaçlara katkıda bulunmalarını ve olumsuz dışsallıklarını en aza indirmelerini beklemektedir. Bu doğrultuda çalışmanın amacı, üniversite öğrencilerinin sürdürülebilir tüketim davranışını etkileyen unsurları belirlemek ve bu unsurların söz konusu davranış üstündeki ağırlıklarını ortaya koymaktır. Çalışmada kolayda örnekleme yöntemi kullanılarak İstanbul’daki üniversite öğrencilerinden yüz yüze anket yöntemiyle veriler toplanmış, veriler önce keşifsel faktör analizine daha sonra doğrulayıcı faktör analizine tabi tutulmuştur. Çalışma sürdürülebilir tüketim davranışının, çevresel ve sosyal endişeler, çevresel ve sosyal problemlerin algılanan ciddiyeti, algılanan çevresel ve sosyal sorumluluk, tüketicinin bilinç seviyesi, ülke imajı, ağızdan ağza iletişim ve sosyal normları içine alarak dokuz boyuttan meydana geldiğini ileri sürmektedir.

Birey çevresinden etkilendiği gibi çevresini de etkileme özelliği gösteren bir varlıktır. Bu özelliğiyle kişi, diğer canlılardan ayrılır ve toplum adı verilen birliktelikte yaşar. Fichter (2004)’e göre “sosyal ihtiyaçlarını karşılamak için etkileşen ve ortak bir sosyal kültürü paylaşan çok sayıdaki insanın oluşturduğu bir birliktelik” olan toplumsal yaşamda bireyler ve toplum birbirini besler ve olumlu-olumsuz yönlerinden etkilenir. Bu etkilenme durumu; toplumun bireyden beklentilerini “toplumsallaştırır”, bireyin toplumdan beklentileriniyse öte yandan, "kişisel istek ve beklentileri" olarak ortaya koymaktadır. Bu etkileşim ve iletişim aynı zamanda bireylerin ve toplumların varlığı için son derece önemlidir. Bu etkileşimin zayıf yönü sosyal mesafe kavramıdır. Bireyler arasında, bireyler ve gruplar arasında veya farklı toplumlardaki bireyler arasında “sosyal mesafe” olarak yorumlanabilir. Bu kopukluk yaşamın ilerleyen dönemlerinde sosyal yalnızlığa neden olabilir. “Sosyal yalnızlık, kalabalık şehirlerde yaşayan insanların kendilerini yalnız hissettikleri bir durumdur” (Coşkun, 2009). Toplumsal yalnızlık ve uzaklaşma hissiyatının giderilmesi bireylerde sorumluluk duygusunun geliştirilmesi ile mümkün olabilmektedir.

Çalışmanın amacı, reklam filminde oynayan ünlülere duyulan güveninin reklam güvenilirliği, marka güvenilirliği ve kurumsal güvenilirlik üzerindeki etkilerini araştırmaktır. Araştırmanın ana kütlesi, Türkiye’de farklı bölgelerde bulunan televizyonda yayınlanan ünlülerin oynadığı reklamları izleyen 18 yaş ve üstü bireylerden oluşmaktadır. Ana kütleyi oluşturan bireyler arasından araştırma kriterlerini sağlayan 418 kişiye ulaşılmıştır. Araştırmada online anket ile ulaşılan verilere SPSS paket programıyla Açıklayıcı Faktör, Korelasyon, Regresyon ve T-testi analizleri yapılmıştır. Analizler sonucunda reklam filminde oynayan ünlülere duyulan güveninin reklam güvenilirliği, marka güvenilirliği ve kurumsal güvenilirlik üzerinde pozitif yönlü, nispeten güçlü anlamlı bir etkisi olduğu bulunmuştur.

Tarımsal faaliyetler özellikleri dolayısıyla vazgeçilmez bir ekonomik faaliyet türüdür. Bununla birlikte tarımsal faaliyetler birçok risk ile de karşı karşıyadır. Üretici ve yetiştirici birlikleri bu risklerin olumsuz etkilerini asgariye indirebilmek, çiftçilerin rekabet ve pazarlama gücünü arttırabilmek amacıyla kurulmaktadır. Şanlıurfa ili pamuk üretiminde, yaklaşık 20 bin çiftçisi ile Türkiye’de lider konumdadır. Ancak ilde pamuk üreticilerinin örgütlenmelerine ilişkin bir yapı bulunmamaktadır. Bu araştırmada Şanlıurfa ilinde bulunan pamuk üreticilerinin örgütlenmeye ve birlik kurmaya yönelik tutumları araştırılmıştır. Araştırmada kolayda örnekleme yöntemi ile hesaplanan 165 pamuk üreticisi ile yüz yüze anket görüşmesi gerçekleştirilmiştir. Genel anlamda orta yaş üzerinde, çiftçilik deneyim süresi fazla, gelir düzeyi ve eğitim düzeyi yüksek olan pamuk üreticileri, birliğin kurulmasına yönelik diğer gruptaki pamuk üreticilerine göre daha olumlu yaklaşmakta ve görev almaya istekli durmaktadırlar.

Bu araştırmanın amacı, Türk pazarlama akademisi araştırmacılarının hipotez test etme pratiklerine ilişkin betimsel bir resim ortaya koymak ve bu metodolojik görünümün olası sebeplerine dair yapıcı metodolojik geri bildirimler üretmektir. Bu amaca yönelik olarak, 2012 – 2021 yılları arasında (son 10 yıl) yayınlanmış olan Ulusal Pazarlama Kongreleri Bildiri Kitapçıklarında yer alan ve hipotez testi içeren çalışmalar incelenmiştir. Hipoteze sahip toplam 326 bildiri araştırması neticesinde toplam 1891 adet hipotez geliştirildiği ve bu hipotezlerin 1400 (%74.5)’ünün desteklendiği gözlemlenmiştir. Bu betimsel bulgular metodolojik açıdan ele alındığında, ulusal pazarlama akademisinin hipotez test sürecine dair iki olası sürecin yaşandığı çıkarsanmıştır. İlk senaryo, ulusal pazarlama araştırmacılarının büyük ölçüde destek görme potansiyeli olan hipotezler üretebilme becerisine sahip olduğu yönündedir. İkinci senaryo ise ulusal pazarlama akademisi kapsamında HARKING (veriler analiz edildikten sonra hipotez revize etme) pratiğinin oldukça yaygın olabileceği yönündedir. Bu olası senaryolar doğrultusunda ulusal pazarlama akademisine dair metodolojik çıkarımlar sağlanmış ve öneriler üretilmiştir.

Online reviews have increasingly drawn attention from scholars and practitioners since many consumers benefit from online reviews in their purchase decisions. Based on the Stimulus-Organism-Response (S-O-R) framework, this study purposes to understand the factors affecting review credibility and the impact of review credibility on purchase intention. The research uses the survey method to collect data from consumers who read online reviews. The findings reveal that reviewer credibility, reviewer expertise, review sidedness, and review consistency positively influence review credibility, which in turn affects purchase intention positively.

Çalışmada sosyal medyadaki gelişmeleri kaçırma korkusu ve ürün ilgilenimi ilişkisini açıklayan mekanizmaların ortaya çıkartılması hedeflenmiştir. Bu doğrultuda sosyal medya kullanımı ve sosyal karşılaştırma modele dahil edilmiştir. Dolayısıyla (1) sosyal medyadaki gelişmeleri kaçırma korkusunun ve ürün ilgilenimi arasındaki ilişkide sosyal medya kullanımının aracı rolü ve (2) sosyal karşılaştırmanın bu aracılık modelindeki ılımlaştırıcı rolü incelenmiştir. Özellikle sosyal medyadaki gelişmeleri kaçırma korkusu, sosyal medya kullanımı ve ürün ilgilenimi ile ilgili çalışmalar “annelik” bağlamında oldukça nadir olarak çalışılmıştır. İlişkisel tarama modeline uygun olarak tasarlanan bu araştırmanın verileri anket yöntemiyle toplanmıştır. Araştırmanın hipotezleri yapısal model analizi vasıtasıyla test edilmiştir. Bulgulara göre sosyal medyadaki gelişmeleri kaçırma korkusu ve ürün ilgilenimi arasındaki ilişki sosyal medya kullanımı tarafından aracı edilmektedir. Ancak bu aracı model sosyal karşılaştırma tarafından düzenlenmemektedir.

Bu çalışmanın amacı, Türkiye’de yerleşik üniversitelerin pazarlama araştırmacıları kapsamında yayın performansı odaklı bir üniversite sıralaması ortaya koymaktır. Bu amaca yönelik olarak, YÖK Akademik veri tabanına kayıtlı olan pazarlama akademisyenlerinin SSCI endeksinde taranan ve Amerikan Pazarlama Derneği’nin el kitabında referans gösterilen akademik dergilerdeki yayınları tespit edilmiştir. Elde edilen bulgular neticesinde belirlenen ilk beş (5) üniversite sırasıyla; Koç Üniversitesi, Kadir Has Üniversitesi, Özyeğin Üniversitesi, Bilkent Üniversitesi, Sabancı Üniversitesi şeklindedir. SSCI yayın üretebilmiş olan pazarlama akademisyenine sahip üniversite sayısı 59 iken, yüksek nitelikli SSCI yayın üretebilmiş olan pazarlama akademisyenine sahip üniversite sayısı 9’dur. Bu çalışmada geliştirilen üniversite sıralamasının pazarlama alanında akademik kariyer yapmak isteyen gelecek araştırmacılara rehber olması beklenmektedir.

Son yıllarda Covid-19 pandemisi beraberinde tüketici davranışlarında değişimleri getirmiştir. Bu makalenin amacı, Covid-19 sürecinde gerçekleştirilen tüketici davranışı araştırmalarının evrimini ve eğilimlerini incelemektir. WoS veritabanından başlığında “consumer behavior” or “consumer behaviour” or “customer behavior” or “customer behaviour” kelimeleri geçen ve “covid” konusunda yazılmış yayınlar 2020, 2021 ve 2022 yılları sınırlandırılarak işletme ve yönetim kategorisinde taranmıştır. Erişilen toplam 642 yayın CiteSpace 6 programı kullanılarak bibliyometrik analizlere tabi tutulmuştur. Bulgular, bu alanda yapılan çalışmaların sayısının arttığını göstermektedir. ABD, Çin, Hindistan, Avustralya, Güney Kore ve İngiltere arasında güçlü bir ülke işbirliği ağı vardır. En çok çalışılan konu kümeleri yeşil tüketici davranışı, tüketici katılım davranışı ve etkili hizmet kalitesidir. Çalışma bulgularının yapılacak olan tüketici davranışı araştırmalarında yol gösterici olması beklenmektedir.

Günümüzde globalleşmenin ve kültürlerarası etkileşimin artması ile tüketici etnosentrizmi kavramı hayatımıza girmiş ve bu yaklaşımın tüketicilerin satın alma faaliyetlerini önemli oranda etkilediği görülmüştür. Tüketicilerin, satın alma faaliyeti gösterirken ürünün menşei gibi faktörleri de göz önünde bulundurarak tüketim yapmalarının yanı sıra satın alma faaliyetlerinde benlik algılarının da önemli bir rolü vardır. Bu çalışma, tüketici etnosentrizmi bağlamında tüketicilerin benlik algılarının, yerli ürün satın alma niyetini ne düzeyde etkilediğini araştırmak doğrultusunda yapılmıştır. Araştırmada toplulukçu benliğin tüketici etnosentrizmini pozitif yönde, bireyci benliğin negatif yönde etkilediği; ayrıca bireyci benliğin yerli ürün satın alma niyetini de negatif yönde etkilediği tespit edilmiştir. Tüketici etnosentrizmi ile satın alma niyeti arasında da pozitif bir ilişki olduğu saptanmıştır.

Tüketicilerin satın alma kararlarında en önemli belirleyici kararın verildiği durumdur. Bireyin çocuk sahibi olup olmama durumu tüketicilerin satın alma niyetlerini belirleyici önemli bir rol oynamaktadır. Ebeveynlerin satın alma niyetlerine olan etkileri açısından çocuklar pazarlama biliminin yeni odak noktasını oluşturmaktadır. Satın alma sürecinin hemen her aşamasında etkin olan çocukların tüketicilerin tüketim tercihlerini değiştirdikleri bilinmektedir. Geleneksel ebeveynlik davranışlarından giderek uzaklaşan günümüz ebeveynleri aile içi iletişimi sağlamak amacıyla çocukları aile de her türlü karara ortak ederek demokratik bir davranış sergilemeyi amaçlamaktadırlar. Bu nedenle bireylerin çocuk sahibi olup olmamaları tüketim tercihlerini ve satın alma davranışlarını etkileyen önemli bir unsur haline gelmiştir. Çocukların sadece ihtiyaçları değil aynı zamanda istek ve ısrarcı tavırları da ebeveynlerin satın alma niyetlerinde etkilidir. Okul öncesi çocuklar ve okul çağındaki çocukların okul saati haricinde kalan zamanlarda gerçekleştirdikleri en büyük aktivite televizyon seyretmektir. Bu nedenle çocukların davranışlarında televizyon programlarının etkileri yadsınamaz bir önem taşımaktadır. Reklam ve çizgi filmlerin çocukların izledikleri televizyon programları arasındaki payı oldukça büyüktür. Çocukların hayal güçlerini etkileyerek onlara yeni heyecanlar katan ve pozitif mesaj ileten çizgi filmler, aynı zamanda çocukları sevdikleri çizgi film kahramanlarını içeren ürünleri tüketmeye de yönlendirmektedir. Ebeveynlerin satın alma niyetleri üzerinde çocukların etkisinin kaçınılmaz olduğu inancına dayanarak çocukların ilgi duyarak izledikleri çizgi karakterlerin ürünler üzerinde yer almaları, işletmelerin çocuklar ile iletişim kurmalarına neden olmaktadır. Bu araştırmada çocukların yoğun olarak izledikleri çizgi filmlerin ebeveynlerin satın alma niyetlerine olan etkilerini incelemek amaçlanmaktadır. Bu doğrultuda tamamı ebeveynlerde oluşan bir örneklem grubuna çizgi karakterlere yönelik sevimlilik, hatırlatma, deneme isteği ve satın alma niyetini ölçmeyi amaçlayan değişkenleri oluşturan sorular yöneltilmiş, elde edilen veriler ile analizler gerçekleştirilmiş ve ebeveynlerin satın alma niyetlerinde çizgi filmlerin etkisinin bulunduğu bulgusuna ulaşılmıştır.

Araştırma ile amaçlanan, Covid-19 salgının yarattığı tehdidin, tüketicilerin duyguları ve kıtlık algısı aracılığı ile yol açtığı panik satın alma durumlarını ölçümlemektir. Bu doğrultuda, araştırmanın birinci aşamasında; betimleyici ve tanımlayıcı analizler gerçekleştirilmiştir. İkinci aşamasında; güvenilirlik ve faktör analizleri gerçekleştirilmiştir. Üçüncü aşamada ise; araştırma modeli değişenleri arasındaki ilişki düzeyleri PATH (Yol) analizi ile tespit edilmiştir. Araştırmanın evrenini, Covid-19 salgını sürecinde online alışveriş yapan tüketiciler oluşturmaktadır. Örneklem kitlesini, basit (tesadüfi) örnekleme yöntemi ile seçilen 302 kişi oluşturmaktadır. Araştırma analizleri neticesinde, Covid-19 tehdidi ile panik satın alma arasında, kıtlık algısının ve duyguların anlamlı düzeyde aracılık etkileri olduğu bulgulanmıştır.

Doğayı korumanın önem kazandığı günümüz sosyal anlayışında, tüketicilerin çevreye olan duyarlılıkları ve yeşil tüketim davranışlarının anlaşılması önem kazanmaktadır. Tüketiciler, doğaya karşı saygılı olduklarını söyleseler de hali hazırda yaşananlar bunun tam tersini söylemektedir. Bu sebeple, çalışmada hem bu sebep sonuç ilişkisi araştırılmıştır hem de bu modele etki ettiği düşünülen tüketici şüpheciliğine yer verilmiştir. Buradan yola çıkarak çalışmanın amacı, tüketicilerin çevreye duyarlılıkları ile yeşil tüketim davranışları arasındaki etkileşime tüketici şüpheciliğinin aracılık edip etmediğini ortaya koymak olarak belirlenmiştir. Klasik regresyon yöntemlerinden farklı olarak yol analizinin, aracılığı ortaya koymada etkili olduğu bilinmektedir. Demografik olarak birbirine yakın niteliklerdeki katılımcılardan alınan veriler sonucunda, çevreye duyarlılık ile yeşil tüketim arasındaki etkileşime tüketici şüpheciliğinin aracılı ettiği anlaşılmaktadır. Üreticilerin, tüketiciler nezdindeki şüphelere açıklık getirmesi ile yeşil tüketimin artabileceği tahmin edilmektedir.

Pazarlamada tarihsel araştırmalar özellikle 1980 sonrasında kurumsallaşan bir pazarlama alanıdır. Makro pazarlamanın müstakil bir çalışma alanı olarak kurumsallaşması da benzer tarihlere denk gelir. Bu tespitler, pazarlama tarihinin ve makro pazarlamanın söz konusu tarihlerden önce olmadığı anlamı taşımaz. Pazarlama tarihi araştırmaları ile makro pazarlama alanının oluşmasına ilişkin literatürde de zaten belirtilen ve kabul edilen bir husustur. Bu çalışma, bu bakış açısını desteklemek ve hatta daha da geliştirmek amacıyla, hisbe kurumunun bir makro pazarlama tarihi araştırması örneği olarak pazarlama yazınına katkı sunmak için yapılmıştır. Pazarlama tarihi araştırmalarında ikincil veriye dayalı, kavramların kendi bağlamında eleştirel inceleme ve yorumlamasına dayalı yöntemin esas alındığı bu çalışmada hisbe kurumuna ilişkin dolaylı bilgi içeren iki çalıma esas alınmak suretiyle, kavramlar kendi bağlamında eleştirel okumaya tabi tutulmuş ve yorumlama yoluyla çıkarımlarda bulunulmuştur. Çalışma bulgularından hareketle, hisbe kurumunun bir makro pazarlama tarihi araştırmasına konu edilebileceği ve ayrıca pazarlama tarihi ile makro pazarlama uygulamalarının pazarlama literatüründe yer alan baskın anlayışın aksine insanlık tarihi kadar eskilere götürülebileceği iddia edilebilir.